سنگ کلیه چیست؟ علائم، علت‌ها، درمان و پیشگیری

سنگ کلیه یکی از مشکلات رایج و دردناک دستگاه ادراری است که زمانی رخ می‌دهد که املاح و مواد معدنی در کلیه‌ها به شکل سنگ‌های سخت تبدیل می‌شوند. این بیماری می‌تواند باعث درد شدید و مشکلاتی در سیستم ادراری شود. شناخت علائم، علل و روش‌های درمان این بیماری بسیار مهم است تا بتوانید از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری کنید. در این مقاله، به بررسی علائم، دلایل، انواع و درمان‌های مختلف سنگ کلیه پرداخته‌ایم تا با آگاهی کامل از این بیماری، بهترین اقدام درمانی را انتخاب کنید.

 

سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه یک جسم سخت است که از کانی‌های موجود در ادرار تشکیل می‌شود. این سنگ‌ها معمولاً در کلیه‌ها تشکیل می‌شوند و به‌طور طبیعی از طریق مجاری ادراری از بدن خارج می‌شوند. گاهی اوقات، سنگ‌های کلیه ممکن است به قدری کوچک باشند که بدون ایجاد علائم از بدن عبور کنند. اما وقتی اندازه سنگ بیشتر از 5 میلی‌متر شود، می‌تواند باعث انسداد مجرای ادراری و ایجاد درد شدید شود. این درد که به نام کولیک کلیوی شناخته می‌شود، یکی از شدیدترین انواع درد است.

Kidney stones are clusters of crystals that form from minerals and other substances in your urinary tract. Most stones pass out of your body in your pee on their own, but they can be very painful as they move through.

منبع: https://my.clevelandclinic.org

 

 

علائم سنگ کلیه چیست؟

سنگ‌های کلیه بسته به اندازه و محل قرارگیری، ممکن است علائم مختلفی ایجاد کنند. برخی از این علائم شامل موارد زیر است:

• درد شدید و ناگهانی در ناحیه پشت، پهلو و کشاله ران که ممکن است به بیضه‌ها نیز کشیده شود (درد کولیک کلیوی).
• سوزش هنگام دفع ادرار.
• تغییر رنگ غیرعادی ادرار (ادرار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای).
• وجود خون در ادرار (هماچوری).
• احساس درد شدید در ناحیه پشت، پهلو و لگن.
• تکرر ادرار (افزایش تعداد دفعات دفع ادرار).
• کم شدن غیرعادی حجم ادرار.
• بدبو شدن ادرار.
• حالت تهوع و استفراغ.
• تب و لرز (در صورت وجود عفونت).
• احساس درد مبهم و ناگهانی در مجاری ادراری.
• بی‌قراری و تعریق زیاد.
• فوریت در ادرار.

 

علائم عمومی سنگ کلیه

درد شدید در ناحیه پشت، پهلو و شکم یکی از علائم بارز سنگ کلیه است. این درد می‌تواند به شکلی ناگهانی و تیز احساس شود و معمولاً به قسمت‌های پایینی شکم و کشاله ران منتشر می‌شود. این درد به دلیل حرکت سنگ در مجاری ادراری ایجاد می‌شود. علاوه بر درد، خون در ادرار (هماچوری) و تغییرات در رنگ ادرار (که ممکن است صورتی، قرمز یا قهوه‌ای باشد) از دیگر علائم شایع این بیماری هستند.

 

علائم سنگ کلیه در زنان

در زنان، سنگ کلیه ممکن است با درد شدید در ناحیه زیر شکم، کمر و کشاله ران همراه باشد. همچنین ممکن است علائمی مانند تکرر ادرار و احساس درد هنگام ادرار کردن به وجود آید. در برخی از موارد، علائم سنگ کلیه در زنان مشابه با علائم عفونت دستگاه ادراری است.

 

علائم سنگ کلیه در مردان

مردان ممکن است تجربه‌ای مشابه زنان از درد و ناراحتی داشته باشند، اما علاوه بر درد در ناحیه پشت و پهلو، سنگ‌های کلیه در مردان ممکن است منجر به درد شدید در ناحیه بیضه‌ها نیز شود. همچنین، تکرر ادرار و خون در ادرار از دیگر علائم رایج سنگ کلیه در مردان است.

 

علت‌ها و عوامل خطر ایجاد سنگ کلیه

سنگ‌های کلیه به دلایل مختلفی تشکیل می‌شوند. این علت‌ها می‌توانند شامل عوامل ژنتیکی، تغذیه‌ای و شرایط محیطی باشند. برخی از علت‌های شایع این بیماری در جدول زیر آمده است.

علت تشکیل سنگ	خطرات مرتبط با این علت
کمبود مصرف مایعات	غلظت بالای مواد معدنی در ادرار که به تشکیل سنگ کمک می‌کند.
چاقی و کم‌تحرکی	افزایش خطر ابتلا به سنگ‌های کلیه به دلیل تغییرات در ترکیب ادرار و متابولیسم.
مصرف بیش از حد پروتئین حیوانی و سدیم	افزایش سطح اسید اوریک و کاهش سطح کلسیم در ادرار که باعث تشکیل سنگ‌های اسید اوریک می‌شود.
هیپرپاراتیروئیدیسم	افزایش دفع کلسیم از بدن که منجر به تشکیل سنگ‌های کلسیم می‌شود.
بیماری‌های التهابی روده	ایجاد تغییرات در ترکیب ادرار و افزایش خطر تشکیل سنگ‌های اگزالات کلسیم.
مصرف الکل	اختلال در متابولیسم مواد معدنی و افزایش خطر تشکیل سنگ‌های کلیه.
استفاده از برخی داروها	برخی داروها مانند داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) و داروهای مدر می‌توانند خطر تشکیل سنگ‌های کلیه را افزایش دهند.
نوشیدن مایعات ناکافی	غلظت بالای مواد معدنی در ادرار که موجب تشکیل سنگ‌های کلیه می‌شود.
سابقه خانوادگی	ژنتیک نقش بزرگی در تشکیل سنگ‌های کلیه دارد و افراد با سابقه خانوادگی بیشتر در معرض خطر هستند.
رژیم غذایی با مقادیر زیاد اگزالات	مواد غذایی غنی از اگزالات مانند اسفناج، چای و شکلات می‌توانند باعث افزایش خطر تشکیل سنگ‌های اگزالات کلسیم شوند.

 

عوامل ژنتیکی در تشکیل سنگ کلیه

برخی افراد به‌طور طبیعی مستعد ایجاد سنگ‌های کلیه هستند. عوامل ژنتیکی می‌توانند نقش مهمی در تشکیل این سنگ ها داشته باشند. اگر اعضای خانواده شما سابقه سنگ کلیه داشته باشند، احتمال اینکه شما هم دچار این مشکل شوید بیشتر خواهد بود.

 

عوامل محیطی و سبک زندگی تاثیرگذار بر سنگ کلیه

سبک زندگی نادرست مانند کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب و کمبود مصرف مایعات، می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. مصرف زیاد پروتئین‌های حیوانی، نمک و ویتامین C می‌تواند باعث افزایش احتمال تشکیل سنگ شود. همچنین مصرف ناکافی مایعات می‌تواند باعث افزایش غلظت مواد معدنی در ادرار شود که منجر به تشکیل سنگ کلیه می‌شود.

 

 

عوارض سنگ کلیه چیست؟

اگر سنگ کلیه درمان نشود، ممکن است عوارض جدی‌تری به دنبال داشته باشد، برخی از عوارض سنگ کلیه:

• درد شدید و کولیک کلیوی
• انسداد مجاری ادراری
• خونریزی در ادرار (هماچوری)
• عفونت‌های دستگاه ادراری
• عفونت کلیوی (پیلونفریت)
• کاهش عملکرد کلیه‌ها
• نارسایی کلیه
• تب و لرز
• نارسایی یا آسیب به بافت‌های کلیه
• حساسیت و درد در هنگام دفع ادرار

 

عوارض کوتاه‌مدت سنگ کلیه

یکی از عوارض کوتاه‌مدت سنگ کلیه، ایجاد انسداد در مجاری ادراری است که می‌تواند باعث عفونت ادراری، تورم کلیه (هیدرونفروز) و کاهش عملکرد کلیه‌ها شود. در موارد شدیدتر، درد شدید و عوارض ناشی از آن می‌تواند نیاز به درمان فوری داشته باشد.

 

عوارض بلندمدت سنگ کلیه

در صورتی که سنگ‌ها به‌طور مکرر تشکیل شوند و درمان نشوند، ممکن است منجر به آسیب دائمی به کلیه‌ها و اختلال در عملکرد کلیه‌ها شود. در برخی موارد، اگر سنگ کلیه خیلی بزرگ باشد، ممکن است نیاز به جراحی برای برداشتن آن باشد.

 

روش‌های تشخیص سنگ کلیه

تشخیص سنگ کلیه معمولاً با بررسی علائم بالینی، آزمایش‌های ادراری و تصویربرداری پزشکی انجام می‌شود. پزشک ممکن است از آزمایش ادرار برای بررسی وجود خون یا مواد معدنی اضافی استفاده کند. علاوه بر این، تصویربرداری‌هایی مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن (CT Scan) و پرتو نگاری ممکن است برای تعیین موقعیت و اندازه سنگ کلیه مورد استفاده قرار گیرند. در برخی موارد، آزمایش خون نیز برای ارزیابی سطح مواد معدنی و عملکرد کلیه‌ها ضروری است. این روش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا نوع سنگ و بهترین روش درمانی را برای بیمار تعیین کنند.

برای تشخیص این بیماری بهتر است که به یک متخصص اورولوژی و جراح کلیه و مجاری ادراری همانند دکتر مصیب رفیعی پور در اهواز مراجعه کنید.

 

 

انواع سنگ کلیه

این سنگ‌ها به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. نوع سنگ کلیه می‌تواند تاثیر زیادی در درمان آن داشته باشد. این سنگ‌ها بر اساس ترکیب شیمیایی آنها به چند نوع مختلف تقسیم می‌شوند. رایج‌ترین نوع سنگ کلیه، سنگ‌های اگزالات کلسیم هستند، علاوه بر آن سنگ‌های فسفات کلسیم، سنگ‌های اسید اوریک، سنگ‌های استروویت و سنگ‌های سیستین نیز وجود دارند.

 

سنگ کلسیم اگزالات

سنگ‌های کلسیم اگزالات شایع‌ترین نوع سنگ کلیه هستند. این سنگ‌ها در ادرار با pH پایین تشکیل می‌شوند و معمولاً به رنگ سیاه یا قهوه‌ای دیده می‌شوند. این نوع سنگ‌ها معمولاً در افرادی که به‌طور مکرر غذاهای غنی از اگزالات مصرف می‌کنند، بیشتر تشکیل می‌شوند.

 

سنگ اسید اوریک

سنگ‌های اسید اوریک در ادرار اسیدی تشکیل می‌شوند و معمولاً در افرادی که رژیم غذایی غنی از پروتئین‌های حیوانی دارند، شایع است. این سنگ‌ها به رنگ زرد یا قهوه‌ای تیره دیده می‌شوند و ممکن است باعث درد شدید در ناحیه شکم و پشت شوند.

 

سنگ استرویت

سنگ‌های استرویت معمولاً به دلیل عفونت در دستگاه ادراری ایجاد می‌شوند. این سنگ‌ها معمولاً به رنگ سفید کدر و از جنس کلسیم و فسفات هستند. درمان این نوع سنگ‌ها معمولاً شامل درمان عفونت و تغییر در رژیم غذایی است.

 

سنگ سیستین

سنگ‌های سیستین نوعی سنگ نادر هستند که به‌خاطر یک اختلال ژنتیکی به نام سیستینوری ایجاد می‌شوند. این سنگ‌ها به رنگ صورتی یا زرد دیده می‌شوند و معمولاً در افرادی که دچار این اختلال هستند، تشکیل می‌شوند.

 

 

درمان سنگ کلیه چیست؟

درمان سنگ کلیه بستگی به اندازه سنگ و موقعیت آن دارد. برای سنگ‌های کوچک، درمان‌های غیرجراحی معمولاً موثر هستند، در حالی که سنگ‌های بزرگتر ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند.

روش درمان	نوع درمان
درمان غیر جراحی	درمان دارویی
درمان غیر جراحی	سنگ شکن برون اندامی (ESWL)
درمان جراحی	نفرولیتوتومی
درمان جراحی	سیستوسکوپی
درمان جراحی	TUL (تریسکتور اورترولیتوتومی)
درمان جراحی	جراحی باز

برای تشخیص بهترین روش درمان نیاز به معاینه توسط اورولوژیست، همانند دکتر رفیعی پور است. در صورتی که ساکن اهواز هستید و از این بیماری رنج می‌برید، می‌توانید با مطب دکتر رفیعی پور متخصص و جراح کلیه در اهواز تماس بگیرید.

 

درمان غیرجراحی برای سنگ کلیه

یکی از روش‌های رایج برای درمان سنگ کلیه، استفاده از سنگ شکن کلیه است. در این روش، سنگ‌ها به قطعات کوچکتر شکسته می‌شوند تا از بدن خارج شوند. همچنین مصرف مایعات زیاد، تغییر رژیم غذایی و استفاده از داروهای ضد درد می‌تواند به تسکین علائم کمک کند.

 

روش جراحی برای سنگ کلیه

در صورتی که سنگ کلیه بزرگتر از 1 سانتی‌متر باشد و نتواند به‌طور طبیعی از بدن خارج شود، ممکن است نیاز به جراحی باشد. روش‌های جراحی شامل لیزر، نفرولیتوتومی و سیستوسکوپی هستند.

 

درمان خانگی سنگ کلیه چیست؟

درمان‌های خانگی مانند مصرف عصاره‌های گیاهی مانند گزنه، که خاصیت ضدالتهابی و مدری دارد، می‌توانند به کاهش علائم و دفع سنگ کلیه کمک کنند. همچنین مصرف مایعات زیاد و کاهش مصرف غذاهای غنی از اگزالات می‌تواند به پیشگیری از تشکیل سنگ کمک کند.

 

پیشگیری از سنگ کلیه

یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای پیشگیری از تشکیل سنگ در کلیه، مصرف مایعات به میزان کافی است. افرادی که سابقه این بیماری را دارند باید روزانه بین 8 تا 10 لیوان آب بنوشند. علاوه بر این، تغییر در رژیم غذایی و کاهش مصرف نمک، پروتئین حیوانی و ویتامین C می‌تواند از تشکیل سنگ‌های جدید جلوگیری کند.

 

اهمیت مصرف مایعات در پیشگیری از تشکیل سنگ

مصرف مایعات کافی باعث رقیق شدن ادرار می‌شود و از تشکیل سنگ در کلیه جلوگیری می‌کند. ادرار رقیق‌تر، حاوی مواد معدنی کمتری است که می‌تواند باعث تشکیل سنگ شود.

 

بیشتر بخوانید: برای سنگ کلیه چی نخوریم؟

 

رژیم غذایی مناسب برای جلوگیری از سنگ کلیه

رژیم غذایی مناسب برای جلوگیری از سنگ کلیه باید شامل مصرف مقدار زیادی میوه‌ها، سبزیجات و مواد غذایی با فیبر بالا باشد. مصرف مواد غذایی غنی از اگزالات مانند اسفناج و شکلات باید محدود شود.

 

بیشتر بخوانید: 5 میوه مفید برای سنگ کلیه

 

درد سنگ کلیه چگونه است؟

درد سنگ کلیه یکی از شدیدترین دردهایی است که فرد می‌تواند تجربه کند. این درد معمولاً به صورت درد مبهم و ناگهانی از ناحیه پشت و پهلو آغاز می‌شود و ممکن است به ناحیه کشاله ران و حتی بیضه‌ها کشیده شود. درد سنگ کلیه به طور معمول به صورت کولیک کلیوی یا قولنج کلیوی شناخته می‌شود که به دلیل حرکت سنگ در مجاری ادراری ایجاد می‌شود.

این درد به طور متناوب و با فواصل ۲۰ تا ۶۰ دقیقه‌ای شدت می‌یابد و اغلب با علائمی چون تهوع، استفراغ، تعریق و حتی خون در ادرار همراه است. در صورتی که این علائم را تجربه کردید، بهتر است هرچه سریع‌تر به پزشک متخصص اورولوژی همانند دکتر مصیب رفیعی پور مراجعه کنید تا وضعیت شما مورد بررسی قرار گیرد و درمان مناسب آغاز شود.

 

درد کولیک کلیوی چیست؟

درد کولیک کلیوی، که به عنوان قولنج کلیوی نیز شناخته می‌شود، یکی از شدیدترین دردها است که ناشی از تلاش مجرای ادراری برای بیرون راندن سنگ از بدن است. این درد ممکن است به طور ناگهانی آغاز شود و به صورت حملاتی متناوب ادامه یابد.

 

راه‌های تسکین درد سنگ کلیه

• مسکن‌های غیر استروئیدی (NSAIDs): داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن برای کاهش درد و التهاب موثر هستند.
• مسکن‌های مخدر: در موارد درد شدید، پزشک ممکن است داروهای مخدر مانند مورفین تجویز کند.
• داروهای ضد اسپاسم: داروهایی مانند دیوسامین برای کاهش اسپاسم عضلات مجاری ادراری و تسکین درد استفاده می‌شوند.
• آب‌درمانی: نوشیدن مقدار زیاد آب برای کمک به عبور سنگ از بدن و کاهش درد.
• کمپرس گرم: استفاده از کیسه آب گرم در ناحیه درد می‌تواند به تسکین درد کمک کند.
• داروهای شل‌کننده عضلات: برای کاهش انقباضات مجاری ادراری و تسکین درد.
• درمان با لیزر یا سنگ شکن: در موارد خاص که سنگ بزرگ است، ممکن است نیاز به درمان‌های غیرجراحی مانند سنگ‌شکنی با لیزر یا ESWL باشد.
• استراحت: استراحت و کاهش فعالیت‌های فیزیکی می‌تواند به تسکین درد کمک کند.

 

نتیجه گیری

سنگ کلیه یک بیماری شایع است که می‌تواند باعث درد شدید و مشکلات جدی شود. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، می‌توان از عوارض جدی آن جلوگیری کرد. اگر شما نیز دچار علائم سنگ کلیه هستید، بهتر است با دکتر رفیعی پور، متخصص اورولوژی و جراح کلیه و مجاری ادراری مشورت کنید تا درمان مناسب را دریافت کنید.

 

منبع: mayoclinic | ویکی پدیا | clevelandclinic