اختلالات مادرزادی مجاری ادراری و ناهنجاریهای کلیه – علائم، تشخیص و درمان
اختلالات مادرزادی مجاری ادراری و اختلالات مادرزادی کلیه از شایعترین مشکلات ساختاری دستگاه ادراری در نوزادان و کودکان هستند. این اختلالات میتوانند بر شکل، عملکرد، و رشد طبیعی کلیهها و مجاری ادراری اثر بگذارند. در بیشتر موارد، این ناهنجاریها از زمان تولد همراه فرد بوده و شدت آنها از خفیف تا شدید متغیر است. شناخت بهموقع این بیماریها و آغاز درمان ناهنجاریهای کلیه، نقش مهمی در حفظ عملکرد طبیعی کلیه و جلوگیری از نارسایی کلیه دارد.
در ادامه بهصورت جامع درباره علائم، علل، روشهای تشخیص و درمان اختلالات مادرزادی مجاری ادراری صحبت خواهیم کرد و در پایان، دکتر مصیب رفیعیپور — بهعنوان بهترین متخصص اورولوژی در اهواز — معرفی میشود.
تعریف اختلالات مادرزادی مجاری ادراری
اختلالات مادرزادی مجاری ادراری مجموعهای از ناهنجاریها هستند که در مسیر کلیه تا مجرای خروجی ادرار ایجاد میشوند. در شرایط طبیعی، کلیهها مواد زائد را از خون فیلتر کرده و از طریق حالب، ادرار را به مثانه منتقل میکنند. هرگونه تغییر در مسیر، شکل یا عملکرد این مجرا میتواند باعث تجمع ادرار، عفونتهای ادراری مکرر یا حتی آسیب کلیه شود.
اختلالات مادرزادی کلیه نیز شامل ناهنجاریهایی هستند که در ساختار خود کلیه وجود دارد و بر توانایی آن در تصفیه خون تأثیر میگذارد.
فرم درخوست مشاوره
"*"فیلدهای ضروری را نشان می دهد
انواع اختلالات مادرزادی کلیه
- آژنزی کلیه (Renal Agenesis)
در این وضعیت، یکی از کلیهها یا هر دو از بدو تولد وجود ندارند. آژنزی یکطرفه معمولاً با زندگی عادی سازگار است، اما آژنزی دوطرفه اغلب با حیات ناسازگار است. - هیپوپلازی کلیه (Renal Hypoplasia)
یکی از کلیهها بهطور غیرطبیعی کوچک است اما ممکن است عملکرد نسبی داشته باشد. - دیسپلازی کلیه (Renal Dysplasia)
در این حالت، بافت کلیه به درستی شکل نمیگیرد و ممکن است حاوی کیستهای متعدد باشد. - کلیه نعلاسبی (Horseshoe Kidney)
در این ناهنجاری، دو کلیه در بخش تحتانی به هم متصل شده و شکلی شبیه نعل اسب تشکیل میدهند. این حالت معمولاً بدون علامت است اما میتواند خطر عفونت و سنگ کلیه را افزایش دهد. - کلیه اکتوپیک (Ectopic Kidney)
در این وضعیت، یکی از کلیهها در محل غیرطبیعی مانند لگن یا قفسه سینه قرار دارد. - کلیه پلیکیستیک (Polycystic Kidney)
یک اختلال ژنتیکی است که باعث تشکیل کیستهای پر از مایع در کلیهها میشود و میتواند به مرور منجر به نارسایی کلیه گردد.
همچنین بخوانید: 9 درمان خانگی عفونت مجاری ادراری: راهکارهای موثر و بیخطر
ناهنجاریهای مادرزادی مجاری ادرار
اختلالات مادرزادی مجاری ادراری ممکن است در هر بخشی از مسیر حالب تا مجرای ادرار رخ دهند.
برخی از شایعترین موارد عبارتند از:
- انسداد محل اتصال حالب به کلیه (UPJ Obstruction): مانع تخلیه مناسب ادرار از کلیه میشود.
- انسداد محل اتصال حالب به مثانه (UVJ Obstruction): از تخلیه ادرار به مثانه جلوگیری میکند.
- ریفلاکس مثانه به حالب (VUR): بازگشت ادرار از مثانه به سمت کلیه که میتواند موجب عفونت و آسیب کلیوی شود.
- وجود دو حالب در یک کلیه (Duplicated Ureter): ممکن است یکی از حالبها عملکرد ناقص داشته باشد.
- وجود بافت اضافی در مجرای ادرار (Posterior Urethral Valves): که بیشتر در پسران دیده میشود و موجب انسداد جریان ادرار میشود.
علل اختلالات مادرزادی مجاری ادراری و کلیه
علت دقیق بسیاری از این اختلالات مشخص نیست، اما عوامل زیر میتوانند نقش داشته باشند:
- سابقه خانوادگی ناهنجاریهای کلیوی
- عوامل ژنتیکی یا کروموزومی
- قرار گرفتن مادر در معرض برخی داروها یا عفونتها در دوران بارداری
- مشکلات رشد جنینی در سهماهه اول بارداری
در اغلب موارد، اختلالات مادرزادی مجاری ادراری بهصورت تصادفی و بدون علت مشخص رخ میدهند.
علائم اختلالات مادرزادی کلیه و مجاری ادرار
بسیاری از ناهنجاریها در دوران جنینی از طریق سونوگرافی شناسایی میشوند، اما برخی ممکن است تا بعد از تولد خود را نشان ندهند. علائم معمول عبارتند از:
- تورم شکم (به دلیل تجمع ادرار در مثانه یا کلیهها)
- عفونتهای مکرر دستگاه ادراری
- تبهای بدون علت مشخص
- ادرار تیره یا بدبو
- خستگی و بیاشتهایی
- ورم در اطراف چشمها، دستها یا پاها
- رشد ناکافی کودک نسبت به سن
- تهوع و استفراغ مکرر
تشخیص اختلالات مادرزادی کلیه
اولین مرحله، سونوگرافی دوران بارداری است. کاهش حجم مایع آمنیوتیک در رحم میتواند نشاندهنده اختلال در عملکرد کلیه یا مجاری ادرار جنین باشد.
پس از تولد، پزشک ممکن است از روشهای زیر برای تأیید تشخیص استفاده کند:
- آزمایش ادرار و خون برای بررسی عملکرد کلیه
- سونوگرافی کلیه و مثانه برای تشخیص انسداد یا تورم
- سیتیاسکن یا MRI برای ارزیابی ساختار کلیه و حالب
- سیستوگرافی (VCUG) برای بررسی برگشت ادرار از مثانه به کلیه
- اسکن هستهای کلیه برای تعیین عملکرد نسبی هر کلیه
درمان ناهنجاریهای کلیه و مجاری ادراری
درمان اختلالات مادرزادی کلیه به نوع و شدت ناهنجاری بستگی دارد. برخی موارد خفیف ممکن است تنها نیاز به پایش منظم داشته باشند، اما موارد متوسط تا شدید نیازمند درمان دارویی یا جراحی هستند.
- درمان دارویی
در نوزادانی که دچار ریفلاکس یا انسداد خفیف هستند، آنتیبیوتیکهای با دوز پایین برای پیشگیری از عفونتهای ادراری تجویز میشود. این درمان ممکن است ماهها تا سالها ادامه داشته باشد.
- جراحیهای اصلاحی
درمان جراحی معمولاً برای مواردی بهکار میرود که عملکرد کلیه تهدید شده باشد:
- جراحی رفع انسداد حالب (Pyeloplasty) برای اصلاح محل اتصال حالب به کلیه.
- رایمپلنت حالب به مثانه (Ureteral Reimplantation) برای درمان ریفلاکس ادرار.
- برداشتن کلیه آسیبدیده (Nephrectomy) در مواردی که کلیه غیرعملی است.
- درمان اندوسکوپیک برای باز کردن مجرای ادرار در موارد انسداد دریچه خلفی.
- پایش مداوم
در کودکانی که یک کلیه سالم دارند، معاینات دورهای و آزمایشهای عملکرد کلیه برای اطمینان از سلامت آن ضروری است.
دکتر مصیب رفیعی پور — بهترین دکتر درمان ناهنجاریهای کلیه در اهواز
اگر کودک یا نوزاد شما دچار اختلالات مادرزادی مجاری ادراری یا ناهنجاریهای کلیوی است، مراجعه به متخصص باتجربه حیاتی است.
دکتر مصیب رفیعی پور، متخصص اورولوژی در اهواز، یکی از شناختهشدهترین پزشکان در درمان ناهنجاریهای کلیه و دستگاه ادراری کودکان و بزرگسالان است.
بهترین متخصص کلیه و مجاری ادراری اهواز با بهرهگیری از روشهای نوین تشخیصی، جراحیهای کمتهاجمی و درمانهای دارویی مدرن، توانستهاند در درمان بیماران مبتلا به اختلالات مادرزادی کلیه نتایج بسیار موفقی کسب کنند.
فرم درخوست مشاوره
"*"فیلدهای ضروری را نشان می دهد
عوارض ناشی از عدم درمان اختلالات مادرزادی کلیه
در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، عوارض زیر ممکن است بروز کند:
- نارسایی تدریجی کلیه
- فشار خون بالا
- عفونتهای مکرر
- اختلال در رشد کودک
- نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه
پیشگیری و مراقبت طولانیمدت
هرچند اختلالات مادرزادی مجاری ادراری قابل پیشگیری کامل نیستند، اما با رعایت نکات زیر میتوان خطر عوارض را کاهش داد:
- انجام سونوگرافیهای منظم دوران بارداری
- مراجعه به متخصص اورولوژی بلافاصله پس از تشخیص اولیه
- پیگیری رشد کودک و بررسی عملکرد کلیهها در دورههای مشخص
- پرهیز از داروهای بدون تجویز پزشک در دوران بارداری
همچنین بخوانید: ورم کلیه چیست؟ علل، علائم، خطرات و درمان کلیه ورم کرده
جمعبندی
اختلالات مادرزادی مجاری ادراری و اختلالات مادرزادی کلیه میتوانند تأثیر عمیقی بر سلامت کلی بدن بگذارند، اما با تشخیص زودهنگام و انتخاب درمان ناهنجاریهای کلیه بهموقع، میتوان از بروز بسیاری از عوارض جدی جلوگیری کرد.
در اهواز، دکتر مصیب رفیعی پور با تکیه بر تخصص، تجربه و بهرهگیری از تجهیزات مدرن، یکی از بهترین گزینهها برای درمان این اختلالات محسوب میشود.
